Hoe blijft de zorg betaalbaar en toegankelijk voor iedereen? Wat kunnen we doen tegen klimaatverandering? Hoe zetten we afval om in waardevolle grondstoffen? En hoe blijven we dreigingen tegen onze veiligheid voor? Dit zijn enkele vragen die de overheid in alle regio’s aan innovatieve ondernemers en kennisinstellingen stelt voor een toekomstbestendig Nederland.

Ambitie

Nederland heeft de ambitie om maatschappelijke uitdagingen op het gebied van energie, verduurzaming, water, landbouw, voedsel, zorg en veiligheid op te lossen. Daarnaast heeft Nederland innovatieve ondernemers en kennisinstellingen. Zij hebben samen met zeven ministeries nauw samengewerkt aan het opstellen van concrete ambities voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.

Concrete missies

Voor een klimaatbestendig, waterrobuust, duurzaam, gezond en veilig Nederland zijn zowel grote als kleine oplossingen nodig. Van de nieuwste wetenschappelijke inzichten en sleuteltechnologieën tot praktische en menselijke oplossingen in design en gebruik. De koppeling van deze maatschappelijke uitdagingen aan het bedrijfsleven en kennisinstellingen heeft geleid tot 25 concrete missies binnen vier thema’s:

  • Energietransitie en duurzaamheid (ministerie van Economische Zaken & Klimaat, ministerie van Infrastructuur & Waterstaat)
  • Landbouw/water/voedsel (ministerie van Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit, ministerie van Infrastructuur & Waterstaat, ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport)
  • Gezondheid en zorg (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport, ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid)
  • Veiligheid (ministerie van Justitie & Veiligheid, ministerie van Defensie)
Foto van een lopende band met stekjes die met een robotarm worden gepland

Nieuwe kansen, minder grenzen

Missies op het gebied van minder CO2 uitstoot, meer gezonde levensjaren en een veilige digitale omgeving hebben de deur geopend naar nieuwe partijen, zoals start-ups, mkb’ers, maatschappelijke organisaties, de ministeries van Justitie & Veiligheid en Defensie. Het realiseren van de missies vraagt om samenwerking over de grenzen van topsectoren. Voor een thema zoals veiligheid kunnen zowel ondernemers uit de topsector Hightech Systemen & Materialen als ondernemers uit de Creatieve Industrie, Chemie, Logistiek en Energie zich inzetten. Grenzen tussen sectoren vervagen en dat geldt ook voor landsgrenzen. Hoewel de missies zich in eerste instantie op Nederland richten, bieden de innovatieve oplossingen verdienkansen tot ver over de grens. Andere landen staan veelal voor dezelfde uitdagingen als wij en dat biedt kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven.

Succes oogsten met innovaties

De topsectoren stellen aan de hand van de missies hun kennis- en innovatie agenda’s op. Hier wordt ook aandacht besteed aan internationale verdienkansen en menselijk kapitaal. Om in de praktijk echt succes te oogsten met innovaties, moeten ze breed toegepast worden. Daarom werken bedrijven, kennisinstellingen en overheden nu ook expliciet aan een strategie die deze valorisatie versterkt en nieuwe markten creëert.

Groot denken volgens Mazzucato

Een overheid die in de onzekere fase van innovatie investeert, nieuwe markten creëert en verrassende publiek-private partnerschappen aangaat. Volgens hoogleraar, econoom en adviseur van de Europese Commissie, Mariana Mazzucato, moeten overheden groter denken en baanbrekende innovatie stimuleren door zelf samen te werken met bedrijven. Een succesvol voorbeeld van een overheid die ondernemers uitdaagde om een maatschappelijke uitdaging op te lossen, is de Provincie Zuid-Holland. De N211 voert dwars door het Westland en moest van de provincie CO2 negatief worden. In de uitvraag werden innovatieve bedrijven en kennisinstellingen uitgedaagd om zoveel mogelijk oplossingen aan te dragen die CO2 besparen. Daarnaast moesten de innovaties ook op andere wegen toepasbaar zijn.

Foto van wegwerkers die in de nacht bezig zijn met asfalteerwerkzaamheden

Economische kansen van 7 miljoen km asfalt

BAM Infra nam de uitdaging aan, samen met diverse bedrijven in de regio. Al doende vond men steeds nieuwe manieren om CO2 te besparen en praktische problemen op te lossen. Lantaarnpalen en bushokjes die zelf energie opwekken. Het oude, teerhoudende asfalt werd met schimmels gereinigd. Voor de damwand was minder staal nodig, dankzij een duurzame oplossing om het staal roestvrij te houden. Warmte uit het wegdek wordt opgeslagen en gedeeld met naburige bedrijven. Bouwmaterialen zijn zoveel mogelijk hernieuwbaar of zijn hergebruikt uit de oude weg. Uiteindelijk leverde dit 21 verschillende maatregelen op om CO2 uitstoot te verminderen en energie te besparen of op te wekken. Doordat de weg extra vlak en met de juiste textuur is aangelegd, besparen weggebruikers gemiddeld 2,5% brandstof. Het gestelde doel van 4.000 ton CO2 vermindering, werd overtroffen door 13.000 ton minder CO2 uit te stoten. Het bundelen van krachten bleek de enige manier om het proces te versnellen, te versterken en überhaupt te behalen. Met ruim 135.000 km openbare weg in Nederland en bijna 7 miljoen km weg in heel Europa, liggen hier grote kansen voor de betrokken bedrijven. Dit praktijkvoorbeeld wil Nederland op veel meer gebieden en voor veel meer uitdagingen toepassen.

Sleuteltechnologieën

De uitdagingen en missies liggen voor de komende jaren vast, maar de weg ernaartoe vaak nog niet. Duidelijk is wel dat sleuteltechnologieën een belangrijke rol spelen bij het realiseren van meerdere missies. Denk bijvoorbeeld aan smart farming, waarmee speciale sensoren nauwkeurig meten hoeveel water, voeding en licht nodig is om een gewas succesvol te laten groeien met zo min mogelijk verspilling. Lasertechnieken waarmee artsen hun patiënten zo precies mogelijk kunnen opereren met minder complicaties en sneller herstel. Smart industry met productierobots die ieder product op maat kunnen maken voor de scherpste prijs zonder verspilling. Sleuteltechnologieën zijn breed toepasbaar en doorslaggevend in elke sector om baanbrekende innovaties te creëren.

Topsectoren

De missies voor de toekomst luiden een nieuw tijdperk in voor de topsectoren. Sinds 2011 bundelen ondernemers, wetenschappers en de overheid hun krachten in negen topsectoren. Gericht op innovaties, het verzilveren van internationale kansen, menselijk kapitaal en investeringen in wetenschappelijk onderzoek. De ontwikkeling van deze aanpak had tijd nodig. Eerst om alle partijen samen te brengen en daarna ging het bedrijfsleven nauwer samenwerken met kennisinstellingen om gezamenlijke programma’s te ontwikkelen. Nu bouwen ondernemers, wetenschappers en de overheid daarop voort door de economische kansen van maatschappelijke uitdagingen en sleuteltechnologieën centraal te stellen.

Innovatief energie opwekken met zonwering

De lijst met innovatieve ondernemers uit 9 topsectoren is lang. Grote en kleine ondernemers op het gebied van energie, chemie, voedsel, high tech, tuinbouw, de creatieve industrie, zorg, logistiek, water en maritiem werken iedere dag aan vernieuwende oplossingen. Een daarvan is Lumiduct van het mkb-bedrijf Wellsun.  Wereldwijd wordt meer dan de helft van de energie verbruikt in de gebouwde omgeving. Op een zonnige dag gaat de zonwering naar beneden en staan binnen de airco en lampen aan. Dat vreet energie en ondertussen wordt niet met de zonne-energie gedaan die gratis naar binnen schijnt. De Lumiduct bestaat uit een dubbele gevel van transparante zonnecollectoren. Ze draaien mee met de zon, zodat ze steeds het meest directe zonlicht opvangen. Met de zogenoemde CPV technologie geeft elke zonnecollector als een vergrootglas zonlicht geconcentreerd door naar zonnecellen. Binnen de dubbele glazen gevel wordt het zonlicht vervolgens omgezet in elektriciteit en warmte. Omdat de zonnecellen deel uitmaken van de zonwering, wordt het indirecte daglicht doorgelaten en blijft het lichtniveau binnen constant. In de meest ideale gevallen kan Lumiduct 40% energie besparen. Met een grote geveloppervlakte zou je zelfs in staat zijn om energieneutraal te zijn. Naast deze voordelen is Lumiduct ook nog esthetisch verantwoord: geen lelijke gevel met zonnepanelen. Duurzaam, maar ook design.

Meer weten?

Voor meer informatie over de wijze waarop maatschappelijke missies en innovatiebeleid samengaan, staat hieronder een link naar het artikel van dr. Marko Hekkert, hoogleraar Innovatiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht.

Maatschappelijke missies en innovatiebeleid: hoe gaan ze samen? 

Kamerbrief over missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid

Missies voor het Topsectoren- en Innovatiebeleid

Aanpak Sleuteltechnologieën